GESCHIEDENIS VAN HET REGIMENT KUST ARTILLERIE TOT 1937


Geschiedenis van het Regiment Kust Artillerie tot 1937


Ansichtkaart: Kustartillerie Vlissingen, Kanon van 7 L 40 met bediening

Onderstaande tekst is een transcriptie van een gestencild document bestaande uit 7 bladen op folioformaat samengesteld door Kapt. Mr. P.M.W.J. v.d. Slikke en 1e Luit. W. van Dort in 1937. Het brondocument is eigendom van Jan Willem Cleijpool, zoon van dienstplichtig sergeant der Kustartillerie Jan Cleijpool (geboren 1918, overleden 1993), lichting 1938 II. Zie voor meer informatie over sergeant Cleijpool zijn egodocument op deze website.


Het originele getypte document

De transcriptie is omwille van de authenticiteit de oorspronkelijke indeling, het schrijfmachine-lettertype en de vooroorlogse spelling gehandhaafd.



- I -

Geschiedenis van het Regiment Kust Artillerie


Hoewel het regiment, dat thans den naam draagt van "Regiment Kust Artillerie" als zoodanig eerst bestaat sedert 26 mei I922, is dit regiment, dank zij zijn ontstaan uit de samenvoeging en reorganisatie van verschillende regimenten artillerie, veel ouder en dateert de oprichting daarvan van 9 Januari I8I4. Bij besluit van den Souvereinen Vorst van 9 Januari I8I4 no. I werd bepaald, dat tot de Nederlandsche weermacht zouden behooren o.a. 4 bataljons artillerie te voet. Op 4 maart I8I4 werd Prins Willem Frederik Karel, zoon van den Souvereinen Vorst, benoemd tot Grootmeester der Artillerie, terwijl Prins Willem Frederik George Lodewijk (de latere Koning Willem II) belast werd met de samenstelling van het leger. Bijgestaan door verscheidene bekwame mannen, hebben beide Prinsen ons leger gereorganiseerd en meer berekend gemaakt voor zijn taak. Nadat in januari I8I5 de eerste militiewetgeving was tot stand gekomen, bestond ons leger niet langer uitsluitend uit vrijwilligers, doch ook uit een Korps Nationale Militie. De eerste oefentijd duurde in die dagen slechts 2 I/2 maand, terwijl jaarlijks een maand aan herhalingsoefeningen werd besteed.

De artillerie te voet, waarvan het Regiment Kust Artillerie afstamt, heeft o.a. deelgenomen aan den slag bij Waterloo, doordat bij vrijwel iedere divisie, welke aan dien slag aan Nederlandsche zijde deelnam, een batterij artillerie te voet was ingedeeld. Aan dezen veldslag, welke besliste over het lot van Europa en welke een einde maakte aan de regering van Napoleon Keizer der Franschen, werd aan Nederlandsche zijde deelgenomen door 36 stukken geschut, voor een gedeelte bestaande uit batterijen van het Korps Rijdende Artillerie, voor en gedeelte ui batterijen van de bataljons artillerie te voet. Hier mag zeker wel in herinnering gebracht worden, dat door den grooten weerstand, die den Nederlandsche troepen onder den Prins van Oranje bij Quartre Bras aan de Fransche troepen boden, Napoleon den slag bij Waterloo heeft verloren, gelijk deze later zelf heeft verklaard.

- 2 -

De Artillerie heeft zich in deze slag uitstekend van haar taak gekweten, en ondanks groote verliezen, een groot aandeel gehad in den gunstigen afloop van dezen beslissenden strijd.

Na den slag bij Waterloo nam de Nederlandsche weermacht en daarbij ook de artillerie te voet deel aan de vervolging van het Fransche leger; die artillerie speelde een belangrijke rol in verschillende kleinere en grootere veldslagen, die aan de verovering van Parijs door de legers der mogendheden, waarmede wij verbonden waren, voorafgingen.

Na de vereeninging van Noord- en Zuid-Nederland onder eenhoofdig bestuur, werd ons land verdeeld in zes directien voor de artillerie en de genie onder commando van een directeur, belast met het beheer van het materieel in zijn directie.

In I8I7 trad de tweede militiewet in werking volgens deze wet werd er zoveel mogelijk naar gestreefd, de militie voor eerste oefening te doen opkomen in de nabijheid van de woonplaatsen.

In I8I8 werd de organisatie der artillerie als volgt vastgesteld: een Korps Rijdende Artillerie, 4 Batterijen Veldartillerie en 6 Bataljons Vestingartillerie; ieder bataljon vestingartillerie bestond uit 6 compagnieen (een der bataljons uit 8 compagnieen). In I829 werden voor de artillerie twee inspecties ingesteld, terwijl ieder der beide aangewezen inspecteurs een gedeelte van de bestaande artillerie onder zijn bevelen kreeg.

Op 25 Augustus I83I brak de Belgische opstand uit. De vestingartillerie heeft zich gedurende den op den opstand volgenden strijd steeds zeer manhaftig gedragen, hetgeen vooral uitkomt in het aandeel, dat zij had in de verdediging van de Citadel van Antwerpen. Tengevolge van het feit, dat Koning Willem I, daarin gesteund door het Nederlandsche volk, de door de mogendheden vastgestelde voorwaarden tot regeling van het conflict tusschen de Noord- en Zuid-Nederlanders, weigerde te aanvaarden, besloten Engeland en Frankrijk ons door verschillende dwangmaatregelen te noodzaken tot aanneming van de gestelde voorwaarden. Zoodoende trok een Fransch leger onder Maarschalk Gerard Belgie binnen en sloeg het beleg voor de Citadel van Antwerpen.

- 3 -

Deze vesting was bezet door ongeveer 4OOO man Nederlandsche troepen onder bevel van den Luitenant-Generaal Baron Chasse. Ondanks de ontberingen, welke de bezetting na korten tijd tengevolge van het bombardement door de Franschen leed, wist men den tegenstand van I9 November tot 23 December I832 vol te houden, hetgeen de bewondering van vriend en vijand opwekte. Het 3de en het 6de Bataljon Vestingsartillerie, deel uitmakende van de bezetting, heeft, onder het bevel van den Majoor der Artillerie Seelig, op roemrijke wijze aan de verdediging meegewerkt.

Naast de reeds genoemde officieren behooren nog van de verdedigers van de Citadel te worden genoemd de Kapiteins van Hoey en Schutter, de Sergeant-Majoor, Vuurwerker Jenck, de Sergeant Muller, die o.a. hierbij het leven lieten. Het optreden van de Vestingartillerie en de moed, waarmedezij aan deze verdediging heeft meegewerkt, zijn aanleiding geweest tot het K.B. van 7 augustus I896 no.43, waarbij aan het Ie, 2e en 3e Regiment Vestingartillerie een "eereblijk" werd geschonken. Nu deze Regimenten thans niet meer bestaan, bevinden zich deze eereblijken afkomstig van het Ie, 2e en 3e Regiment Vestingartillerie, onderscheidelijk bij het Regiment Motorartillerie, in het Legermuseum te Doorwerth en aan de K.M.A.. Dit eereblijk bestaat uit een bronzen leeuw, met vaandel, den linker voorpoot rustende op een stuk geschut; het geheel staat op een eiken voetstuk, waarop een bronzen plaat met opschrift: Citadel van Antwerpen !832. In September I899 is dit eereblijk aan de regimenten overhandigd.

In I841 werden uit de bestaande bataljons te voet gevormd de drie regimenten vestingartillerie, waarvan boven reeds sprake was. In I87O werden deze regimenten weder vervangen door 8 afdeelingen, terwijl men in I88O weder terugkeerde naar de indeeling in regimentsverband. In dat jaar werd uit de Ve en de VIe Afdeeling artillerie (die op zichzelf weder in I87O waren gevormd uit deelen van het Ie en 3e Regiment Veldartillerie) het 4e Regiment Vestingartillerie gevormd, dat hoofdzakelijk werd belast met de verdediging van de kust en de binnenwateren.

- 4 -

Dit regiment bestond aanvankelijk uit IO compagnieen en is op I Mei I9O3 gereorganiseerd, zoodat het na dien datum bestond uit 3 bataljons, welke in garnizoen lagen te Den Helder, Hellevoetsluis en Willemstad. Van het te Willemstad liggende bataljon lag een compagnie te Terneuzen.

Op I April I893 is voorts opgericht het Korps Pantserfortartillerie, hetwelk aanvankelijk uit 3, sedert I Mei I893 uit 4 en sedert I Mei I9O3 uit 5 compagnieen bestond. Deze compagnieen waren in volgorde van nummering gelegerd te: Fort Harssens, Fort IJmuiden, Fort Hoek van Holland, Muiden (Fort Pampus) en Arnhem (Fort Pannerden). Deze zg. pantserforten werkten voornamelijk mede aan de afsluiting van onze voornaamste toegangsweg te water, gelijk uit de ligging blijkt, en vervulden hun taak door te vuren uit pantserkoepels (kanonnen van I5, 24 en 30 cm. kaliber), dan wel uit gepantserde batterijen. In een pantserkoepel stonden dan twee kannonen, welke door den koepelcommandant, die zelve de kanonnen door draaiing van den koepel richtte, werden afgevuurd. In den tegenwoordigen tijd hebben deze pantserkoepels, door de geringe vuursnelheid, de geringe dracht en de groote trefkans van den koepel, weinig betekenis meer voor de verdediging.

Het 4e Regiment Vestingartillerie werkte aan de verdediging van de kust mede door het vuur uit z.g. open batterijen (I5 en I2 cm.), dan wel door bediening van de vuurmonden, staande op permanente verdedigingswerken, zooals we die nog hebben b.v. in de stelling van Den Helder, nabij Hellevoetsluis. De daar gebruikte kustvuurmonden hadden een kaliber van 24 cm (24 ijzer, 24 1.25 en 24 1.35).

Overeenkomstig de I Mei I913 vastgestelde organisatie maakten het 4e Regiment Vestingartillerie en het Korps Pantserfortartillerie de mobilisatie van de Nederlandsche weermacht mede van I Augustus I914 tot IO November I918. Eevenals van de andere samenstellende deelen van de Nederlansche weermacht is in die lange en moeilijke jaren ook van de Pantserfortartillerie en van het 4e Regiment Vestingartillerie veel gevergd.

- 5 -

Paraatheid te onderhouden gedurende een langen tijd van wachten is niet eenvoudig doch de Nederlandsche weermacht heeft getoond, dit veel eischende werk uitstekend te verstaan!

Toen de mobilisatie was geeindigd en de gemobiliseerde troepen weder huiswaarts waren gezonden, brak voor de weermacht een periode aan, waarin de eene reorganisatie op de andere volgde, alle met het doel, de kosten, aan het onderhouden van een weermacht verbonden, tot het uiterste te beperken. Tengevolge van een der reorganisaties werd op 26 Mei I922 het Regiment Kustartillerie gevormd door samenvoeging van het 4e Regiment Vestingartillerie en het Korps Pantserfortartillerie. Dit Regiment bestond uit 5 compagnieën, welke in garnizoen waren te: Den Helder (Ie en 2e), IJmuiden (3e), Hoek van Holland (4e) en Vlissingen (5e). Tegelijkertijd werd alskraagonderscheidingsteeken "twee gekruiste projectielen" vastgesteld, hetwelk tot dan toe had gediend voor de Pantserfortartillerie. Het 4e Regiment Vestingartillerie had de "twee gekruiste kannonen" als kraagonderscheidingsteeken gevoerd. Overigens heeft de Kust Artillerie de uitmonstering, vastgesteld voor de artillerie (scharlakenroode biezen), terwijl op de kepi (kwartiermuts) een leeuw als onderscheidingsteeken prijkt. Door de hernieuwde reorganisatie in I927 werd het aantal compagnieen teruggebracht tot 2, waarvan de Ie schoolcompagnie te Den Helder en de 2e schoolcompagnie te Vlissingen in garnizoen is. De staf van het regiment is gevestigd te Den Helder: het regiment wordt gecommandeerd door een Luitenant-Kolonel.

Wat de bewapening betreft, heeft het Regiment Kust Artillerie sedert I922 aanmerkelijke wijzigingen ondergaan. De kanonnen in de pantserkoepels en gepantserde batterijen te Hoek van Holland en IJmuiden zijn wel niet buiten gebruik gesteld, doch vervullen bij de verdediging van de betreffende zeegaten een ondergeschikte rol. De oude vuurmonden van 24 IJzer, 24 1.35 3n 24 1.25 zijn buiten gebruik gesteld, aangezien de vuursnelheid en de dracht van deze vuurmonden allerminst in overeenstemming

- 6 -

Zijn met de huidige, aan kustgeschut te stellen eischen. In verband met de taak, aan de kustartillerie toebedeeld, is deze thans bewapend met moderner geschut, waarvan de vuursnelheid en dracht meer in overeenstemming zijn met de moderne eischen; het Regiment Kust Artillerie is thans bewapend met kanonnen van I5, I2 en 7, welke alle behooren tot het snelvuurgeschut. Ook de wijze, waarop door de Kust Artillerie wordt geschoten, heeft zich aan de meer moderne begrippen aangepast. Gedeeltelijk staan de vuurmonden der Kust Artillerie zoodanig opgesteld, dat bij den vuurmond rechtstreeks kan worden gericht op het te bevuren doel (opstelling met directe richting), anderdeels, en dat is het geval met de zwaardere batterijen, staan zij achter de buitenste duinenrij, zoodat de richting op het doel moet worden verkregen door meting en berekening, uitgaande van de gegevens, verkregen van in de voorste duinenrij opgestelde posten (opstelling met indirecte richting).

Aan deze laatste methode van schieten wordt nog steeds ter verdere volmaking gewerkt. De naam van den Kapitein van het Regiment Kust Artillerie W.H. Doorman dient hier te worden vermeld als die van den ontwerper en constructeur van tal van toestellen, welke bij deze schietwijze nodig zijn, alsmede van verschillende methodes van schieten, zoodat de mogelijkheid bestaat, de schietmethode aan te passen aan den aard van het te bevuren doel en aan de omstandigheden, waaronder gevuurd wordt.

Bij de thans (I937) aanhangige voorstellen tot legeruitbreiding zal vermoedelijk ook het Regiment Kust Artillerie worden uitgebreid. De wijze, waarop dit zal geschieden en het tijdstip, waarop die uitbreiding zal plaatshebben, vallen op het oogenblik niet te voorspellen.

Bij de uitvoering van de taak, die aan de kustartillerie in oorlogstijd is toebedeeld, is een nauwe samenwerking met de Koninklijke Marine noodzakelijk; naar deze samenwerking wordt reeds in vredestijd gestreefd door deelneming wederzijds aan oefeningen.

- 7 -

De hoofdtaak van de kustartillerie ligt inde bescherming van de mijnversperringen , welke de zeegaten, die toegang geven tot onze belangrijke waterwegen, afsluiten. Dat de kustartillerie naast de Koninklijke Marine bij deze bescherming een belangrijke rol speelt, moge blijken uit voorbeelden, welke de geschiedenis ons biedt, b.v. de verdediging van de toegang der Dardanellen door de Turken (deze beschikten daarbij over verouderd geschut en slaagden er niettemin in, den aanval te doen mislukken en de verdediging van de Belgische kust door de Duitschers, beide voorbeelden uit de laatsten wereldoorlog.

In dit verband moge er op worden gewezen, dat de taak der kustartillerie in oorlogstijd zeer zwaar is. Immers, voornamelijk zal die taak bestaan in het voortdurend waakzaam en paraat zijn van het personeel, teneinde een aanval van de vijand onmiddellijk met geweld te keeren. Indien de vijand eenmaal verschijnt en een aanval doorzet, wordt meestal gedurende betrekkelijk korten tijd het uiterste van het personeel gevergd. En het paraat wachten en de uiterste krachtsinspanning in het vuur van den aanval eischen van het personeel: volledige overgave van de volle persoonlijkheid, een juist en doordacht tuchtgevoel, verantwoordelijkheidsbesef, moed en bezadigdheid. Moge het personeel van het Regiment Kust Artillerie in staat zijn, wanneer zulks ten dienste van het vaderland, noodig zal zijn, aan deze hooge eischen van persoonlijkheid en opofferingsgezindheid ten volle te voldoen!

= = = = = = 0 = = = = = =

Samengesteld door Kapt. Mr. P.M.W.J. v.d. Slikke en 1e Luit. W. van Dort




GESCHIEDENIS VAN HET REGIMENT KUST ARTILLERIE TOT 1937